در نشستی که به بررسی تطبیقی ۱۵ کلان‌شهر جهان اختصاص داشت، مدل‌های برتر حفاظت از حریم شهری مورد تحلیل قرار گرفت و جایگاه مدیریت حریم تهران در مقایسه با استانداردهای جهانی ارزیابی شد.
مدیرکل حریم شهرداری تهران، با اشاره به روند رشد پایتخت و تغییرات سیاست‌گذاری شهری، اظهار داشت: جمعیت تهران از حدود ۱۰ هزار نفر در دوره قاجار به ۶۰۰ هزار نفر در سال ۱۳۲۰ و سپس به یک و نیم میلیون نفر در سال ۱۳۳۵ افزایش یافت. این رشد سریع، چالش‌هایی نظیر ترافیک، کمبود زیرساخت‌ها و حاشیه‌نشینی را برای مدیریت شهری به همراه داشت.
مهدی مزینانی افزود: در پاسخ به این تحولات، دو رویکرد اصلی شامل تدوین طرح جامع تهران و تمرکززدایی از پایتخت در دستور کار قرار گرفت. تا پیش از انقلاب اسلامی، طرح جامع مبنای اصلی توسعه شهر بود. این توسعه شتاب‌زده، چالش‌هایی مانند ترافیک، کمبود منابع آبی و حاشیه‌نشینی را به مسائل محوری مدیریت شهری تبدیل کرد.
وی در توضیح اهداف طرح راهبردی حریم پایتخت بیان کرد: یکپارچه‌سازی مدیریت بر نحوه استفاده از اراضی حریم، توسعه فضاهای سبز و باز عمومی با کاربری‌های تفرجگاهی، تفریحی و گردشگری، و همچنین فراهم آوردن امکان اسکان موقت جمعیت در شرایط اضطراری پیرامون تهران، از اهداف اصلی این طرح محسوب می‌شوند.
مدیرکل حریم شهرداری تهران، با اشاره به چالش‌های حکمرانی حریم پایتخت گفت: یکی از مسائل اساسی در این حوزه، چالش‌های قانونی است. در حالی که بسیاری از شهرهای پیشرفته قوانین جامع و یکپارچه‌ای برای مدیریت حریم دارند، در تهران تعدد نهادهای تصمیم‌گیر، از شهرداری و استانداری گرفته تا وزارت راه و شهرسازی، جهاد کشاورزی و سایر دستگاه‌ها، هماهنگی در مدیریت این پهنه را با دشواری مواجه کرده است.
وی بر لزوم هماهنگی میان سطوح مختلف مدیریت تأکید کرد و افزود: مدیریت حریم پایتخت نیازمند سازوکاری متمرکز و هماهنگ میان دولت محلی، منطقه‌ای و ملی است تا تصمیم‌گیری درباره نحوه استفاده از اراضی و حفاظت از پهنه‌های پیرامونی تهران در چارچوبی منسجم انجام شود.
مدیرکل حریم شهرداری تهران درباره روش‌شناسی شناسایی الگوهای جهانی اظهار داشت: برای دستیابی به بهینه‌ترین مدل حفاظتی، ابتدا ۱۵ کلان‌شهر دارای حریم در جهان را شناسایی کردیم. سپس با استفاده از مدل تحلیل سلسله‌مراتبی (AHP) و بر اساس شاخص‌های شباهت کالبدی، فشار جمعیتی و چالش‌های حقوقی، ۵ الگوی مشابه برای حریم پایتخت انتخاب شد که شامل کلان‌شهرهای آنکارا، باکو، دهلی و مدل‌های مدیریتی چین و کره جنوبی بود.
وی افزود: یافته‌های ما نشان می‌دهد که تقریباً تمامی کلان‌شهرهای جهان، حتی در پیشرفته‌ترین کشورها، با چالش‌های جدی در حفاظت از حریم خود روبرو هستند.
مدیرکل حریم بر اهمیت تداوم همکاری با مرکز مطالعات و برنامه‌ریزی شهر تهران تأکید کرد و بهره‌گیری از این تجارب بین‌المللی را راهکاری اساسی برای ارتقای هماهنگی نهادی و حفاظت مؤثر از پیرامون پایتخت فونتجو دانست.
گسترش شهرها باید هدفمند باشد
مهران احسانی، پژوهشگر مطالعات شهرسازی و معماری مرکز، با اشاره به وجود ده‌ها شهر در اطراف تهران که فشار زیادی بر این کلان‌شهر وارد می‌کنند، گفت: منطق کلان‌شهرهای موفق ممانعت از گسترش شهر نیست، بلکه هدایت این گسترش است. همچنین در دنیا، هیچ‌کس اجازه ندارد با وسیله شخصی به مرکز شهرها بیاید. ما نیز باید چنین رویکردی را اتخاذ کنیم، زیرا در حوزه حریم تنها زمانی می‌توان موفق عمل کرد که حمل‌ونقل عمومی در دسترس همگان قرار گیرد.
وی با اشاره به تجربه لندن در حوزه حریم ادامه داد: در این شهر به ابزارهای قانونی و حقوقی توجه بیشتری شده و حریم به عنوان پهنه‌ای راهبردی در نظر گرفته شده که مرز بین شهر و روستا را مشخص می‌کند. هدایت توسعه درون‌زا و حفاظت از اراضی باز نیز از دیگر سیاست‌های لندن در بحث حریم بوده است.
مصطفی طالشی، رئیس پژوهشکده توسعه شهری و روستایی نیز با بیان اینکه حریم کلان‌شهرها تنها مدیریت یک محدوده نیست، گفت: مدیریت حریم بر کنترل ساخت‌وساز و کاربری زمین تمرکز دارد، اما حکمرانی فضایی بر قلمرو عملکردی و روابط بین شهر، روستا، فعالیت‌ها، خدمات حمل‌ونقل و محیط زیست تأکید می‌کند. یعنی ما نیازمند سازماندهی ساختارها، روابط، جریان‌ها، نهادها و مداخلات فضایی در قلمرو عملکردی شهر و پیرامون با سازوکاری مشخص برای تصمیم‌گیری، اجرا، پایش و پاسخگویی هستیم.
وی تصریح کرد: شهرداری تهران به عنوان پیشران فنی و اجرایی می‌تواند در خدمت حکمرانی یکپارچه قرار گیرد، چرا که شهرداری می‌تواند نیازهای کل سیستم در حوزه حریم را برطرف کند. به اعتقاد من، شهرداری تهران هم می‌تواند به عنوان مرجع راهبر و هم سیاست‌گذار در این زمینه عمل کند.