وزیر بهداشت از کاهش ۵۰ درصدی کمبودهای دارویی خبر داده و اعلام کرده که تعداد اقلام دارویی با کمبود از ۶۴ به ۳۲ قلم رسیده است. این دکورز دستاورد در حالی حاصل شده که طی ماه‌های اخیر، با وجود جنگ، تشدید تحریم‌ها و محدودیت‌های مرزی، واردات دارو و مواد اولیه با چالش‌های فراوانی روبرو بوده است. با این حال، تدابیر مسئولان نظام سلامت به گونه‌ای بوده که با وجود شرایط سخت منطقه، کمترین بحران دارویی در کشور مشاهده شود. در همین حال، صنعت داروسازی کشور نیز با مشکلات متعددی دست و پنجه نرم می‌کند و افزایش قیمت دارو به یکی از دغدغه‌های اصلی مردم تبدیل شده است. محمد هاشمی، سخنگوی سازمان غذا و دارو و محمدمهدی مجاهدیان، معاون غذا و دارو دانشگاه علوم پزشکی ایران، در تلویزیون اینترنتی همشهری به بررسی این مسائل پرداخته‌اند.
چرا دارو گران شد؟
هاشمی با اشاره به موفقیت طرح تحول سلامت در کاهش پرداخت از جیب بیمار به ۱۰ درصد، بیان می‌کند: «ما پیش‌تر با اجرای طرح تحول سلامت توانستیم کاهش پرداخت از جیب بیمار را داشته باشیم و این عدد به ۱۰ درصد رسید. یعنی می‌توانیم طرح‌هایی را ارائه و اجرا کنیم که موفق باشند.» او ادامه می‌دهد که باید دلایل عدم تداوم این موفقیت را بررسی کرد. اما در حال حاضر، جنگ و تحریم‌های گسترده، انتقال ارز برای خرید دارو را با مشکل مواجه کرده است. مشکل انتقال ارز برای خرید دارو حتی پیش از جنگ نیز وجود داشته و بسیاری از این مسائل خارج از حوزه دارویی و سلامت هستند.
وی معتقد است که عوامل متعددی از جمله دیپلماسی، راه‌سازی و بودجه‌ریزی کشور در وضعیت کنونی کمبود دارو نقش دارند. او به این نکته اشاره می‌کند که در جنگ ۴۰ روزه، تعدادی از کارخانه‌های دارویی آسیب دیدند، اما با وجود همه موانع، کشور توانست دارو و کالاهای اساسی دیگر را تامین کند.
هاشمی همچنین به کاهش همکاری کشورهای اروپایی در نتیجه تشدید تحریم‌ها اشاره می‌کند و مثال واکسن آنفلوآنزا را مطرح می‌کند که این کشورها حاضر به همکاری با ایران نشدند. این اولین بار بود که چنین عدم همکاری از سوی کشورهای اروپایی رخ می‌داد. البته راه‌های جایگزین پیدا شد و واکسن آنفلوآنزا از چین و روسیه تامین گردید.
ضرورت افزایش قیمت دارو
هاشمی در مورد افزایش قیمت‌های دارویی که امسال چندین بار اتفاق افتاده، توضیح می‌دهد: افزایش قیمت‌های اخیر، نه یک انتخاب، بلکه اقدامی پیشگیرانه برای جلوگیری از بحران‌های بزرگ‌تر دارویی بوده است. در شرایط جنگ اقتصادی، انتخاب بین بد و بدتر است. ما با وضعیتی روبرو بودیم که در صورت عدم تعدیل قیمت‌ها، داروهای حیاتی از بازار ناپدید می‌شدند. بنابراین، اولویت اصلی سازمان غذا و دارو، حفظ تداوم تولید و دسترسی مردم به دارو بود.
او ادامه می‌دهد: گرانی دارو در افکار عمومی به عنوان یک چالش مستقیم در قدرت خرید مطرح است، اما راهکارهای مسئولان غذا و دارو بر این محور استوار است که فشار هزینه‌ها نباید از طریق «ارزان‌فروشی تولیدکننده» حل شود، چرا که این روش به شکست زنجیره تولید منجر خواهد شد.
گرانی دارو بهتر از نبود آن است
مجاهدیان در ادامه برنامه، عوامل موثر بر قیمت دارو را توضیح می‌دهد: از دیدگاه اقتصاد سلامت، گرانی دارو امروز اجتناب‌ناپذیر است. کشور در تنگنای تحریم و تورم قرار دارد. علاوه بر این، در یک سال اخیر با اختلال در تجارت و صادرات نفت، منابع ارزی کاهش یافتند و سازمان غذا و دارو ناچار شد برای حفظ موجودی دارو در بازار، ارز غیرترجیحی را به جای ارز ترجیحی انتخاب کند تا دارو در دسترس مردم باشد.
او معتقد است که دولت باید صندوق‌های بیمه‌گر را تقویت کند تا گرانی دارو را پوشش دهند و افزایش پرداخت از جیب مردم اتفاق نیفتد. ارز برخی داروها از ۲۸,۵۰۰ تومان به ۱۵۰ هزار تومان رسیده و صنعت نباید این هزینه را متحمل شود و مردم نیز نباید آن را بپردازند. در این باره باید در بودجه ۱۴۰۵ حدود ۲۰۰ تا ۳۰۰ همت پیش‌بینی می‌شد که این اتفاق نیفتاد و مجلس نیز پیش‌بینی لازم را در این خصوص نکرد.
مجاهدیان با تاکید بر اینکه باید بین ۹۰ تا ۲۰۰ درصد افزایش قیمت دارو را لحاظ می‌کردیم تا مردم از دسترسی به دارو محروم نشوند، ادامه می‌دهد: راهکار حل معضل گرانی دارو، توقف افزایش قیمت‌ها نیست، زیرا این کار به توقف تولید منجر می‌شود. راهکار اصلی، تزریق بودجه عملیاتی به سازمان‌های بیمه‌گر است. بیمه‌ها باید بتوانند مابه‌التفاوت قیمت قبلی و قیمت جدید را پوشش دهند. یعنی بیمار نیازمند، دارو را با نرخ مصوب حمایتی دریافت کند و مابه‌التفاوت آن توسط سازمان بیمه به داروخانه پرداخت شود.
او تاکید می‌کند: این مکانیسم که از آن به عنوان سیستم پرداخت مابه‌التفاوت یاد می‌شود، نیازمند هماهنگی دقیق میان سازمان برنامه و بودجه، مجلس شورای اسلامی و سازمان‌های بیمه‌گر است. چالش موجود اما در تأخیرهای پرداخت بیمه‌ای به داروخانه‌ها نهفته است.
معاون غذا و دارو دانشگاه علوم پزشکی ایران همچنین به هزینه‌های جانبی تولید دارو اشاره می‌کند: بسته‌بندی، صرفاً یک ظاهر نیست؛ بلکه بخشی از کیفیت دارو است. فویل‌های آلومینیومی قرص‌ها که باید مانع از نفوذ رطوبت شوند، ظروف شیشه‌ای مخصوص شربت‌ها، کارتن‌های استاندارد و بروشورهای چاپی که باید با دقت بسیار بالا تهیه شوند. اینها کالاهایی هستند که تحت تأثیر تورم مواد اولیه قرار دارند و هر کدامشان یک زنجیره تأمین مجزا دارند که در قیمت نهایی دارو اثرگذار است.
همه در تلاشند
هاشمی در ادامه به توانمندی صنعت داروسازی کشور اشاره می‌کند و می‌گوید: بیش از ۹۷ درصد از داروهای مورد نیاز را در داخل کشور تولید می‌کنیم، اما تمام مواد اولیه تولید داخل نیست. دو یا سه درصد داروی وارداتی نیز در برخی موارد ۳۰ درصد بودجه دارویی را تحت‌الشعاع قرار می‌دهد.